Bệnh thận đái tháo đường là gì?

Bệnh thận đái tháo đường thuộc nhóm biến chứng mạch máu nhỏ của bệnh đái tháo đường. Cả người bệnh đái tháo đường típ 1 và đái tháo đường típ 2 đều có thể xuất hiện biến chứng thận nếu không kiểm soát tốt đường huyết. Bệnh thận đái tháo đường rất thường gặp, khoảng 25% - 40% người bệnh đái tháo đường xuất hiện biến chứng thận theo thời gian.

Bệnh thận đái tháo đường có nguy hiểm không?

Bệnh thận đái tháo đường rất nguy hiểm vì diễn tiến âm thầm, gây suy giảm chức năng thận tiến triển dần, dẫn đến suy thận hay bệnh thận mạn giai đoạn cuối. Khi đó, người bệnh cần phải điều trị thay thế thận như lọc thận (chạy thận nhân tạo định kỳ hoặc thẩm phân phúc mạc) hay ghép thận nên gánh nặng chi phí điều trị rất cao. Bệnh thận đái tháo đường là nguyên nhân hàng đầu của bệnh thận mạn giai đoạn cuối.

Ngoài ra, người bệnh đái tháo đường kèm bệnh thận mạn có nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng gấp 2,5 lần và nguy cơ tử vong tăng gấp 4 lần so với người bệnh đái tháo đường không kèm bệnh thận mạn.

Nguyên nhân gây ra bệnh thận đái tháo đường là gì?

Bình thường, thận chứa hàng triệu búi mạch máu nhỏ gọi là cầu thận. Cầu thận là nơi máu được lọc qua để lọc chất thải từ máu và tạo thành nước tiểu. Các chất được lọc qua màng lọc cầu thận gồm: nước, chất điện giải và các chất thải từ quá trình chuyển hóa của cơ thể. Trong khi đó, chất đạm và các chất có trọng khối phân tử lớn sẽ được giữ lại nên bình thường không có đạm trong nước tiểu.

Tình trạng tăng đường huyết kéo dài do đái tháo đường kiểm soát kém dẫn đến tổn thương các mạch máu nhỏ ở cầu thận. Khi các mạch máu nhỏ này bị tổn thương sẽ dẫn đến xuất hiện đạm bất thường trong nước tiểu, sau đó chức năng lọc của thận suy giảm dần và diễn tiến đến bệnh thận mạn giai đoạn cuối nếu đường huyết không kiểm soát tốt. Bệnh thận đái tháo đường có năm giai đoạn diễn tiến âm thầm qua nhiều năm. Giai đoạn thứ năm là bệnh thận mạn giai đoạn cuối, khó hồi phục và cần phải điều trị thay thế thận như lọc thận và hay ghép thận.

Bên cạnh đó, tăng huyết áp là bệnh lý tim mạch đi kèm phổ biến ở người bệnh đái tháo đường cũng góp phần vào cơ chế tổn thương thận. Tăng huyết áp vừa là nguyên nhân, vừa là hậu quả tổn thương do bệnh thận đái tháo đường gây ra. Tăng huyết áp không kiểm soát tốt có thể thức đẩy sự tiến triển đến bệnh thận mạn giai đoạn cuối xảy ra nhanh hơn.

Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ khác cũng có thể gây tiến triển nhanh hơn bệnh thận mạn bao gồm:

• Tuổi cao
• Hút thuốc lá
• Béo phì
• Rối loạn mỡ máu
• Tiền sử gia đình có đái tháo đường và bệnh thận mạn

Bệnh thận đái tháo đường thường có biểu hiện gì?

Trong giai đoạn đầu của bệnh thận đái tháo đường, người bệnh thường không có bất kỳ triệu chứng hay biểu hiện nào. Khi suy thận tiến triển, người bệnh có thể có các dấu hiệu sau:

• Thay đổi khi đi tiểu: tiểu nhiều vào ban đêm, xuất hiện bọt trong nước tiểu, nước tiểu nhiều hoặc ít hơn so với bình thường.
• Phù mềm bàn chân, mắt cá chân, bàn tay hoặc mắt.
• Khó kiểm soát huyết áp.
• Mệt mỏi.
• Ăn mất ngon.
• Buồn nôn và ói mửa.
• Ngứa.
• Hoa mắt, chóng mặt, mất tập trung, lú lẫn.
• Khó thở.

Làm thế nào để phát hiện sớm bệnh thận do đái tháo đường?

• Cần xét nghiệm nước tiểu định kỳ để đo lượng albumin trong nước tiểu. Bình thường, không có albumin trong nước tiểu. Sự xuất hiện albumin trong nước tiểu lượng ít (tiểu đạm vi lượng) là dấu hiệu cho thấy thận bị tổn thương giai đoạn sớm.
• Cần xét nghiệm máu định kỳ theo dõi chức năng thận (xét nghiệm Creatinin/ máu)

Cần làm gì để phòng ngừa bệnh thận đái tháo đường?

Để phòng ngừa sự xuất hiện và làm chậm diễn tiến bệnh thận đái tháo đường, cần thực hiện các điều sau:

• Kiểm soát tốt đường huyết
• Kiểm soát tốt huyết áp hoặc các tình trạng bệnh lý khác làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận. Bác sĩ có thể sử dụng các loại thuốc hạ huyết áp đồng thời có hiệu quả bảo vệ thận.
• Điều trị rối loạn mỡ máu.
• Xét nghiệm kiểm tra định kỳ chức năng thận và đạm trong nước tiểu giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
• Tránh tự ý sử dụng các thuốc có khả năng làm tổn thương thận (ví dụ thuốc giảm đau không rõ loại). Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ khi sử dụng thêm thuốc khác.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Chế độ ăn phù hợp cho người bệnh đái tháo đường và phù hợp với giai đoạn suy thận.
• Hoạt động thể lực phù hợp đều đặn.
• Bỏ hút thuốc lá.

BS.CK2 Trần Thị Thùy Dung - Khoa Nội Tiết – BV ĐHYD

Tài liệu tham khảo

https://www.hopkinsmedicine.org/gim/core_resources/Patient Handouts/Handouts_May_2012/Wake up Call.pdf?fbclid=IwAR3jJ2IFxISk9_TKjR37zk_2L4oWgvDt5hpsWez61hglCwUQiCV_4-JL2xs  

https://www.hopkinsmedicine.org/gim/core_resources/Patient%20Handouts/Handouts_May_2012/Keeping%20Kidneys%20Healthy.pdf

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabeticnephropathy/symptoms-causes/syc-20354556

https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/diabetes/diabetic-nephropathy-kidney-disease