U tuyến yên là gì?

U tuyến yên là sự phát triển, tăng trưởng bất thường bên trong tuyến yên. Phần lớn các khối u tuyến yên đều là lành tính, và tiến triển chậm. Tuyến yên gồm có nhiều loại tế bào khác nhau, đóng vai trò quan trọng trong điều hòa hormone của cơ thể. Một số khối u tuyến yên sản xuất quá nhiều hormone gây ra các biểu hiện bệnh lý trong cơ thể. Ngược lại, cũng có các khối u lớn trong tuyến yên  gây chèn ép các tế bào bình thường khác của tuyến yên gây giảm sản xuất hormone hoặc gây chèn ép dây thần kinh thị giác gây giảm thị lực.

U tuyến yên bao gồm các loại nào?

U tuyến yên chia làm 2 loại

• U tuyến yên có chức năng: là u tuyến yên có sản xuất ra nhiều Tùy vào u tuyến yên có tế bào nào tăng hoạt động sẽ gây biểu hiện triệu chứng khác nhau.
  • U tuyến yên tăng tiết corticotropin gây hội chứng Cushing
  • U tuyến yên tăng tiết hormon tăng trưởng (GH: growth hormone) gây tình trạng to đầu chi ở người lớn và bệnh người khổng lồ ở trẻ nhỏ.
  • U tuyến yên tăng tiết prolactine gây tình trạng tăng tiết sữa.
  • U tuyến yên tăng tiết TSH gây tình trạng cường giáp.
• U tuyến yên không chức năng: không tăng tiết hormone

U tuyến yên gây triệu chứng gì?

Các triệu chứng của u tuyến yên phụ thuộc vào loại u và kích thước của u

Một số trường hợp u tuyến yên kích thước nhỏ không gây triệu chứng, chỉ phát hiện tình cờ do chụp cộng hưởng từ sọ não khi khảo sát nguyên nhân khác ở đầu. Khi u gây ra triệu chứng thường là u có tăng tiết hormone và/ hoặc u kích thước to gây chèn ép.

U tăng tiết hormon có thể biểu hiện tình trạng lâm sàng như tăng tiết sữa; to đầu chi (tay chân to, cằm thô …); người khổng lồ ở trẻ em; cường giáp (nhịp tim nhanh, run tay, hồi hộp, sụt cân …); hội chứng Cushing (teo cơ gốc chi, da mỏng dễ bầm máu, béo bụng, tăng huyết áp …).

U to gây hội chứng chèn ép: giảm thị lực, giảm tầm nhìn, đau đầu, hoặc chèn ép các tế bào tuyến yên khác gây suy tuyến yên biểu hiện suy sinh dục (mất kinh, rối loạn cương, giảm ham muốn tình dục …), suy giáp (chậm chạp, tăng cân, táo bón …), suy thượng thận (chán ăn, buồn nôn, nôn ói, tụt huyết áp …), giảm hormone tăng trưởng (teo cơ, giảm sức cơ, lão hóa sớm …), đái tháo nhạt (tiểu nhiều, uống nhiều)

U tuyến yên chẩn đoán như thế nào?

Chụp cộng hưởng từ sọ não sẽ phát hiện khối choáng chỗ tại tuyến yên, kích thước và chèn ép các cấu trúc lân cận tuyến yên

Các xét nghiệm về hormone tuyến yên giúp đánh giá chức năng tuyến yên bao gồm: TSH, FT4, ACTH, cortisol, FSH, LH, estradiol (nữ), testosterone (nam), prolactine, IGF-1, Growth hormone, natri máu và tỉ trọng nước tiểu nếu tổn thương thùy sau của tuyến yên

Khám mắt đo thị lực và thị trường đánh giá u có chèn ép dây thần kinh thị.

U tuyến yên điều trị như thế nào?

U tuyến yên được phát hiện tình cờ, không gây triệu chứng và không tăng tiết hormone thì không cần điều trị. Tuy nhiên cần theo dõi định kì để xem sự tiến triển của u.

U tuyến yên lớn và/ hoặc u tuyến yên gây triệu chứng thì cần điều trị. Lựa chọn phương pháp điều trị nào sẽ phụ thuộc vào u tuyến yên tiết loại hormone nào và hiệu ứng chèn ép của khối u.

Các phương pháp điều trị bao gồm:

• Nội khoa (dùng thuốc): thường sử dụng cho u tuyến yên tăng tiết prolactine, giúp giảm sản sinh các hormone và giảm kích thước của khối u. Ngoài ra việc điều trị nội khoa có thể cần trong một số trường hợp u tái phát sau khi đã phẫu thuật hoặc xạ trị
• Phẫu thuật: Phần lớn các u tuyến yên sẽ điều trị phẫu thuật lấy u bằng phương pháp phẫu thuật nội soi qua đưỡng mũi xoang.
• Xạ trị: Sử dụng tia xạ để diệt các tế bào u còn sót lại sau phẫu thuật, giúp thu nhỏ kích thước u.

Sau khi điều trị bác sĩ sẽ định kì theo dõi các xét nghiệm hormone tuyến yên để đảm bảo u không tái phát hoặc bổ sung các hormone bị thiếu cho người bệnh.

U tuyến yên, nếu người bệnh muốn mang thai cần làm gì?

Khi muốn mang thai cần trao đổi với bác sĩ điều trị trước mang thai để xem thuốc đang dùng có an toàn dùng được trong thai kì hay không? và cần theo dõi chặt trong suốt thai kì, vì khối u có thể to thêm trong thai kì gây chèn ép làm giảm thị lực và/hoặc suy tuyến yên.

Trong trường hợp cần điều trị bằng phương pháp phẫu thuật hoặc xạ trị tuyến yên cần trao đổi với bác sĩ điều trị về việc trữ trứng trước điều trị nếu cần.

BS.CK1 Nguyễn Thành Thuận - Khoa Nội Tiết – BV ĐHYD